… mits vooral geconsumeerd in volvette kaas.

Take home message

• Melkvet blijkt opnieuw beschermend te kunnen werken tegen welvaartsziekten, in dit geval Alzheimer en dementie.
• De uitwerking is afhankelijk van de voedselmatrix, waarin het melkvet zich bevindt. Volvette kaas en room zijn gunstig.

Dementie als schrikbeeld voor de ouder wordende bevolking

In de strijd tegen de welvaartsziekten staat de aandacht voor dementie hoog genoteerd. Het is voor velen een gruwel, dat men niet meer goed denken kan, het korte-termijn-geheugen verliest of wat ze vroeger zeiden, dat je ‘kinds’ werd. Mijn overgrootmoeder was dement en na mijn geboorte stond ze om de zoveel tijd op met de vraag naar mijn moeder (haar kleindochter): “je had toch nog een kindje” om vervolgens naar het wiegje te lopen om mij aan te halen. Dit herhaalde zich meerdere malen tijdens haar bezoek. Zij wist niet beter.

Zweedse onderzoekers sloten een grote prospectieve studie af (Du et al., 2025), waarin meer dan 27.000 mensen zijn vervolgd. Bij de start van het onderzoek waren de mensen gemiddeld 58,1 jaar oud, en 61% was vrouw. Prospectief betekent, dat men de mensen (in dit geval) als gezonde mensen al in de jaren 1990 in de studie heeft betrokken, hun eet- en leefgewoonten heeft beschreven en afgewacht heeft of zich een vorm van dementie ontwikkelt. De studie had een lange looptijd. Er is op verschillende momenten gekeken bij de deelnemers, of er tekenen van dementie waren. Er werd gekeken naar Alzheimer en vasculaire dementie en totale dementie, waarin verschillende typen bijeen geteld werden als uitslag.

Volvette melkproducten beschermen

Wat de Zweedse mensen aten en dronken werd vastgelegd met een zogenaamde Food Frequency Questionaire, een gedetailleerde vragenlijst met 168 voedingsmiddelen, wat iemand in 7 dagen tijd in detail consumeert. Van het grootste deel van de mensen was bekend als zij genetisch drager waren van een bepaald gen (APOE e3), dat tot verhoogde kans op vroege Alzheimer leidt. Groepen met en zonder deze factor werden met elkaar vergeleken. Een hele reeks factoren, zoals opleiding, gewicht, alcoholconsumptie, beweging, bloeddruk, werden als zogenaamde co-variabelen in de studiemodellen ingebouwd. Daarmee trachtte men de kracht van de uitkomsten te vergroten. In één van de modellen werden de gevolgen van verschillende groepen zuivel, drinkzuivel en kaas berekend in relatie tot de latere ontwikkeling van Alzheimer. Er zijn trends in dementie berekend voor de stijgende consumptie (zie fig. 1). In de figuur is de groep met de laagste consumptie op 100 gesteld en vergeleken met de stijging of afname in mensen met een hogere consumptie. Zo wordt duidelijk, dat er een sterke daling is met zo’n 45% minder kans bij de hoogste consumptie van volle room.

Fig 1. Significante daling van Alzheimer-kenmerken na consumptie van volvette kaas (tot 50 g/dag) en volle room (tot 20 gram/dag), maar niet-significante stijging na consumptie van magere kaas.

Volvette kaas en volle room geven een daling van de kans op Alzheimer bij stijgende consumptie, echter magere kaas laat geen effect zien. De uitkomsten van de Zweedse studie komen overeen met andere studies, waar vooral ook de consumptie van volvette kaas remmend is op de ontwikkeling van dementie. Er is een duidelijke dosis-effect relatie, wat betekent dat het terugdringen sterker is naarmate er meer kaas wordt gegeten.

Kaas versus olijfolie?

Kaas staat over het algemeen slecht aangeschreven. De zeer lage Nutriscore voor kaas wordt bepaald door het hoge vetgehalte. Liever zien de voedingsdeskundigen, dat wij de 48+ kaas laten staan vanwege het hoge aandeel aan verzadigd vet (en zout) en dat we ons meer richten op een plantaardig mediterraan dieet. Magere, vetvrije of vetarme producten voeren de boventoon in de huidige voedingsadviezen. Wanneer je overigens geen Goudse fabriekskaas neemt met een gestandaardiseerde hoeveelheid vet, maar een boerenkaas, dan kan het zelfs betekenen, dat het vetgehalte van zo’n kaas ’s zomers boven de 52% uitstijgt in plaats van de 48% in de Goudse fabriekskaas; nog vetter dus.

Er lijkt een soort herhaling plaats te vinden van de strijd tussen de suikerindustrie en de vetindustrie uit de jaren 1950-60, toen voedingskundige Angel Keys meende, dat het dierlijke vet de boosdoener was voor de hart- en vaatziekten onder de 50-jarige blanke mannen in de VS. Gevolg was, dat dierlijk vet vervangen werd door plantaardig vet en suikers en de Amerikaanse bevolking langzaam compleet obese is geworden. Resultaten van slecht onderzoek met verkeerde conclusies. Wanneer de huidige voedingsdeskundigen van mening zijn, dat de consumptie van 48+ kaas vanwege haar lage Nutriscore uit ons dieet moet verdwijnen, dan lopen we opnieuw het risico, dat we andere welvaartsziekten, zoals Alzheimer en dementie meer ruimte geven. Het komt voort uit het nutrienten-denken in plaats van naar levensmiddelen te kijken. De som is groter dan de optelsom van de delen, betekent dat de voedselmatrix anders is dan de stoffen waar men over oordeelt.

De onderzoekers uit de Zweedse dementie-studie schrijven in hun discussie het volgende: “…verder bewijs suggereert dat volvette kaas geen verhoging geeft van de hoeveelheid lipiden in het bloed in vergelijking met magere kaas. Sterker nog, 48+ kaas heeft in diermodellen de grootste voordelen voor de metabole gezondheid, geeft een verhoogde uitscheiding van vet en energie via de ontlasting. Er zijn ook gunstige verbeteringen van de darmflora in vergelijking met magere kaas. In verdere studies werd kaas in verband gebracht met een verlaagd risico op diabetes en hoge bloeddruk, beide risicofactoren voor dementie. We vermoeden dat verschillen in vetgehalte, en de met het vet verbonden voedingsstoffen (zoals vitamine K2) naast de andere structuur van volvette kaas een verklaring is voor de bescherming tegen dementie.”

Over het verschil in effect tussen volvette kaas en boter schrijven de auteurs: “de consumptie van boter is positief geassocieerd met het risico op Alzheimer, echter bij deelnemers met een beter dieet was er een omgekeerd verband met het risico op dementie. Boter bevat ongeveer 80% vet. In de studie consumeerden mensen met een beter dieet doorgaans minder vet. Aangezien uit literatuur blijkt, dat er een U-vormig verband is tussen vetinname en het risico op dementie, kan boterconsumptie toch beschermend werken, als het wordt opgenomen in een vetarm dieet, terwijl het in een vetrijk dieet het risico op dementie kan verhogen.”

Conclusie

“… gevonden is, dat een hogere inname van volvette kaas en room, maar niet van andere zuivelproducten, geassocieerd was met een lager risico op dementie. De inname van volvette kaas was geassocieerd met een lager risico op Alzheimer bij niet-genetisch voorbelaste dragers van het APOE e4-gen.”

Literatuur

• Du, Y., Borné, Y., Samuelsson, J., Glans, I., Hu, X., Nägga, K., … & Sonestedt, E. (2026). High-and low-fat dairy consumption and long-term risk of dementia: evidence from a 25-year prospective cohort study. Neurology, 106(2), e214343.